ვაზის ნაცარი

თხილის ანთრაქნოზი

თხილის ანთრაქნოზი სოკოვანი დაავადებაა, რომელიც მცენარის ფოთლებზე, ყლორტებზე, კვირტებსა და ნაყოფზე უსწორმასწორო მუქი ყავისფერი ლაქების სახით ვლინდება. დროთა განმავლობაში დაზიანებული ქსოვილი უფერულდება, ხმება, ჯანსაღი ნაწილისგან ცალკევდება და ცვივა, რის გამოც ფოთოლზე ნახვრეტი რჩება. ძლიერი დაზიანებისას ფოთლები სრულად ცვივა, რაც თხილის ხეს ასუსტებს, ფოტოსინთეზის პროცესი ირღვევა და მოსავლის რაოდენობა მცირდება. 

მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ დაავადების გამომწვევი სოკო ზამთრობს დაზიანებულ, ჩამოცვენილ ფოთლებსა და ტოტებზე დარჩენილ დაავადებულ კვირტებში. გაზაფხულზე, ხელსაყრელი პირობების დადგომისას, სოკო აქტიურდება და მისი სპორები ახლიდან აავადებს მცენარის ჯანსაღ ნაწილებს. ანთრაქნოზის  წინააღმდეგ  გამოიყენება  ლუნა სენსეიშენი. 

ლიმონის ხმელა, ანუ მალსეკოს, იწვევს სოკო, რომელიც მცენარის გამტარ სისტემაში იჭრება, შემდეგ კი წყლისა და საკვები ნივთიერებების მოძრაობას აფერხებს, საბოლოოდ კი მცენარეს ახმობს. დაავადება ფოთლების გაყვითლებით, ცვენითა და ყლორტების ჭკნობით ვლინდება. დაზიანებულ ყლორტზე შეიძლება მოყავისფრო-მონაცრისფრო ლაქებიც განვითარდეს. თუ მსგავსი შეფერილობის ლაქები გადაჭრილ მერქანსაც აქვს, მაშინ ეს უტყუარად მალსეკოა. 

მასთან ბრძოლის მთავარ გზად დაავადების მიმართ გამძლე ჯიშების გამოყენება ითვლება. არსებული ნარგავების დასაცავად კი, მოვლის ღონისძიებებთან ერთად, გამოიყენება სპილენძის შემცველი შესაწამლი საშუალებები, მაგალითად, იროკო და კუპერვალი (გამოყენების წესი იხ. წინა ცხრილებში)

სიმინდის გუდაფშუტა

ბოსტნეული კულტურების დაავადებები 

ფიტოფტოროზი ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და აგრესიული დაავადებაა, რომელიც პომიდვრისა და კარტოფილის მოსავლის დიდ ნაწილს ანადგურებს. მის განვითარებას ხელს უწყობს ტენიანი და თბილი ამინდი. დაავადება აზიანებს მცენარის ფოთლებს, ღეროებსა და ნაყოფს. მაგალითად, პომიდვრის ფოთლების ნაწილებზე მუქი ლაქები ჩნდება, ნესტიან ამინდებში კი ქვედა მხარეს შეიძლება თეთრი ნადებიც გაჩნდეს. დაზიანებულ ღეროებზე მუქი ნაცრისფერი ლაქები გამოდის, ხოლო მწვანე ნაყოფებზე — მონაცისფრო-ყავისფერი. საბოლოოდ, დაავადების განვითარებასთან ერთად პომიდვრის დაზიანებული ფოთლები ხმება, ნაყოფი კი ლპება. 

ფიტოფტოროზის მართვა კომპლექსურ მიდგომას მოითხოვს. აუცილებელია აგროტექნიკური წესების დაცვა: დარგვის ნორმების დაცვა, ზომიერი მორწყვა, ჩამოცვენილი და დაავადებული ნარჩენების შეგროვება და განადგურება. ქიმიური ბრძოლისთვის კი, ნიშნების გამოვლენისთანავე, გამოიყენება სხვადასხვა ფუნგიციდი, მაგალითად, არმეთილი C ან მელოდი კომპაქტი. ამასთან, კარტოფილის  კულტურაში  ფიტოფტოროზის  წინააღმდეგ  მაღალეფექტურია  ფუნგიციდი ინფინიტო. 

ალტერნარიოზი, იგივე ადრეული სიდამწვრე, დაავადებაა, რომელიც კარტოფილსა და სხვა ბოსტნეულ კულტურებს აზიანებს. დაავადების განვითარებას ხელს უწყობს თბილი (22-24°C) ამინდი, რომელიც წვიმიანი პერიოდების ან ძლიერ ნამის შემდეგ დგება. დაავადების პირველი ნიშნები ქვედა, მცენარის უფრო ძველ ფოთლებზე შემდეგი სახით ვითარდება: ჩნდება მშრალი, მუქი ყავისფერი ლაქები, რომლებსაც რგოლების ფორმა აქვს. ნელ-ნელა ლაქები იზრდება, ერთდება და მთელ ფოთოლს ფარავს, რომელიც ხმება.

დაავადების სამართავად აუცილებელია თესლბრუნვის დაცვა, ჯანსაღი სათესლე მასალის გამოყენება, სარეველების კონტროლი და დაავადებული ნაწილების განადგურება. ქიმიური ბრძოლა, დაავადების გამოვლენისთანავე, ფუნგიციდის, მაგალითად, მელოდი კომპაქტის გამოყენებას გულისხმობს (გამოყენების წესი იხილეთ ცხრილში)

დაავადების გამომწვევი სოკო ძირითადად ჩამოცვენილ, დაავადებულ ფოთლებში იზამთრებს. გაზაფხულზე, წვიმიან ამინდში, სპორები ჰაერის ნაკადითა და წყლის შხეფებით ვრცელდება და ახლიდან აზიანებს მცენარეს. მართვის მთავარი მეთოდი შემოდგომაზე ჩამოცვენილი ფოთლების შეგროვება და განადგურებაა, რაც მომავალი წლისათვის ინფექციის წყაროს შეამცირებს.

ქეცის  წინააღმდეგ  ქიმიური   ბრძოლა  მთელი  ვეგეტაციის პერიოდშია  საჭირო. ფუნგიციდებიდან  გამოიყენება  სკალა,  ნატივო,  ზატო,  ლუნა სენსეიშენი,  ზატო სტარი.

მონილიოზი გავრცელებული სოკოვანი დაავადებაა, რომელიც აზიანებს როგორც თესლოვან (ვაშლი, მსხალი), ისე კურკოვან (ატამი, ქლიავი, გარგარი) კულტურებს. დაავადება ორი ძირითადი ფორმით ვლინდება. პირველი ფორმა, მონილიური სიდამწვრე, გაზაფხულზე, ყვავილობის პერიოდში ვითარდება. ამ დროს დაავადებული ყვავილები, ფოთლები და ახალგაზრდა ყლორტები მუქდება და ხმება. 

დაავადების მეორე ფორმა, ნაყოფის სიდამპლე, ზაფხულში, სიმწიფის პერიოდში ვლინდება, განსაკუთრებით წვიმიან ამინდში. ნაყოფზე ჩნდება პატარა ყავისფერი ლაქა, რომელიც სწრაფად იზრდება და მთლიან ნაყოფს ფარავს. დაავადებული ნაყოფი ლპება, შრება და იჭმუჭნება. ასეთი ნაყოფი შეიძლება ხეზე დარჩეს და არ ჩამოვარდეს, რაც დაავადების გავრცელების წყაროა. ამრიგად, დაავადების სამართავად აუცილებელია დაზიანებული ნაწილების, ტოტებისა და ნაყოფების ხიდან მოშორება და განადგურება. ქიმიური ბრძოლისთვის   დაავადების  ფორმის  და კულტურის მიხედვით  გამოიყენება:   ლუნა სენსეიშენი,  ზატო სტარი,  სკალა,  ტელდორი.

კურკოვანი ხეხილის დაავადებები 

პროცესის განუყოფელი ნაწილია მცენარეთა დაცვის ქიმიური საშუალებების გამოყენებაც. ამ მიმართულებით კი ერთ-ერთი უდიდესი გამოწვევაა პათოგენების მიერ პრეპარატების მიმართ რეზისტენტობის, ანუ შემგუებლობის გამომუშავება. რეზისტენტობა ვითარდება ერთი და იმავე მოქმედების პრინციპის მქონე საშუალების ხანგრძლივი გამოყენებისას, რის გამოც პრეპარატი ეფექტს კარგავს. ამის თავიდან ასაცილებლად აუცილებელია პრეპარატების მონაცვლეობა (როტაცია), ანუ სეზონის განმავლობაში განსხვავებული მოქმედებისა და შემადგენლობის საშუალებების გამოყენება. 

გავრცელებული შეცდომები მცენარეთა დაცვისას