მცენარეთა დაცვის საშუალებები თანამედროვე სოფლის მეურნეობის განუყოფელი ნაწილია, რადგან მავნებლებთან, სარეველებთან თუ სოკოვან დაავადებებთან ბრძოლა მათ გარეშე თითქმის წარმოუდგენელია. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმასაც, თუ როგორ იყენებს ფერმერი პესტიციდებს – ითვალისწინებს თუ არა მცენარის განვითარების ფაზებს, სპეციფიკურ გარემო-პირობებს და იცავს თუ არა მცენარეთა დაცვის საშუალებების როტაციის წესებს. ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პესტიციდების რეზისტენტობის თავიდან ასარიდებლად. თუ რატომ, ამას ბლოგში დეტალურად მიმოვიხილავთ.

როგორ ვითარდება რეზისტენტობა?

რეზისტენტობა არის ბუნებრივი პროცესი, რომლის დროსაც მავნებლები, სარეველები ან დაავადების გამომწვევი სოკოები თანდათანობით პესტიციდების მიმართ მგრძნობელობას კარგავენ. ამას ძირითად შემთხვევაში პრეპარატების არასწორად გამოყენება განაპირობებს.

აღსანიშნავია, რომ ყველა სამიზნე მავნე ორგანიზმი ერთნაირად არ რეაგირებს მცენარეთა დაცვის კონკრეტულ საშუალებაზე. ერთმა პრეპარატმა შეიძლება გაანადგუროს ორგანიზმთა გარკვეული ჯგუფი, დანარჩენზე კი ზემოქმედება საერთოდ ვერ მოახდინოს ან მისი ეფექტი მათზე სუსტი იყოს. შესაბამისად, ერთი და იგივე პესტიციდის გამოყენებისას ნადგურდება მავნე ორგანიზმების მხოლოდ ნაწილი, ბუნებრივად უფრო გამძლეები კი გადარჩენასა და გამრავლებას აგრძელებენ. ამას ემატება ისიც, რომ ყოველი მომდევნო თაობა იგივე მოქმედების მექანიზმის მიმართ უფრო მდგრადი ხდება და პრეპარატი ეფექტს სულ უფრო კარგავს.

რეზისტენტობის განვითარების რისკი განსაკუთრებით იზრდება ერთი და იგივე მოქმედების მექანიზმის მქონე საშუალებების განმეორებით გამოყენებისას, ასევე, პრეპარატების არასაკმარისი დოზით მოხმარებისას ან მავნე ორგანიზმების ინტეგრირებული მართვის (IPM) პრინციპების უგულებელყოფის დროს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მავნე ორგანიზმების გასაკონტროლებლად მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ეფექტიანი და ხარისხიანი პესტიციდების შერჩევა, არამედ მათი შემადგენელი კომპონენტებისა და მოქმედების მექანიზმის გათვალისწინებაც. მხოლოდ ამ ინფორმაციის დახმარებით არის შესაძლებელია მცენარეთა დაცვის საშუალებების სწორი როტაცია და რეზისტენტობის განვითარების პრევენცია.

რა არის IRAC, HRAC და FRAC?

ფერმერთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ რომ სხვადასხვა ბრენდის პრეპარატების მონაცვლეობა უკვე საკმარისია რეზისტენტობის თავიდან ასაცილებლად. სინამდვილეში, ორ განსხვავებული სახელწოდების პროდუქტს შეიძლება ერთი და იგივე მოქმედების მექანიზმი ჰქონდეს.

ამ ტიპის გაუგებრობების თავიდან ასაცილებლად შეიქმნა სამი საერთაშორისო კომიტეტი – IRAC, HRAC და FRAC, რომელთა მიზანიც რეზისტენტობის შემთხვევების აღრიცხვა და მცენარეთა დაცვის საშუალებების მოქმედების მექანიზმის მიხედვით დაჯგუფებაა. მათი დანიშნულებაა შეისწავლონ პრეპარატების ეფექტი მავნებლებზე, სარეველებსა თუ დაავადების გამომწვევ მავნე ორგანიზმებზე და მათ შესაბამისი კოდები მიანიჭონ. მწარმოებელი კი, თავის მხრივ, ვალდებულია, ეს კოდები თავიანთ პროდუქტზე განათავსონ და ამ გზით ფერმერებს მცენარეთა დაცვის პროგრამის სწორად დაგეგმვა გაუმარტივონ.

IRAC – ინსექტიციდების რეზისტენტობის მართვა

IRAC-ის (Insecticide Resistance Action Committee) საქმიანობა ინსექტიციდების მოქმედების მექანიზმების შესწავლასა და მათ დაჯგუფებას მოიცავს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან მწერები და ტკიპები სწრაფად გამრავლებასა და გარემო პირობებთან მარტივად ადაპტაციას ახერხებენ. ზოგიერთ მავნებელს იმის უნარიც კი აქვს, რომ ერთ სეზონზე რამდენიმე თაობით გამრავლდეს, რაც რეზისტენტობის განვითარების პროცესს კიდევ უფრო აჩქარებს.

თუ ერთსა და იმავე IRAC კოდის მქონე ინსექტიციდს განმეორებით გამოვიყენებთ, მავნებლების პოპულაციაში თანდათან გაიზრდება გამძლე ინდივიდების რაოდენობა. ამიტომ რეკომენდებულია, რომ ფერმერმა მომდევნო წამლობაზე სხვა IRAC ჯგუფის პრეპარატი შეარჩიოს. ასეთი როტაცია რეზისტენტობის განვითარების ალბათობას ამცირებს და ინსექტიციდების ეფექტის შენარჩუნებას უწყობს ხელს.

HRAC – ჰერბიციდების რეზისტენტობის მართვა

არანაკლებ კომპლექსურია სარეველების წინააღმდეგ ბრძოლა. მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში უკვე გავრცელებულია ე.წ. „სუპერსარეველები“ – მავნებელ მცენარეთა სახეობა, რომელმაც გარკვეული მოქმედების მექანიზმის პრეპარატების მიმართ განსაკუთრებული გამძლეობა გამოიმუშავა. ამ პრობლემის გადაჭრას ემსახურება HRAC (Herbicide Resistance Action Committee). ის შეისწავლის ჰერბიციდების მოქმედებას და შესაბამისი კოდების მიხედვით აკლასიფიცირებს.

ინსექტიციდების მსგავსად, სეზონის განმავლობაში ერთი და იგივე HRAC კოდის მქონე ჰერბიციდების გამოყენება მნიშვნელოვნად ზრდის პრეპარატების მიმართ სარეველების მედეგობას. სხვადასხვა HRAC ჯგუფის საშუალებების მონაცვლეობა კი ამ რისკს მნიშვნელოვნად ამცირებს.

სარეველებთან ბრძოლისას ძალიან მნიშვნელოვანია აგროტექნიკური ღონისძიებების სწორად დაგეგმვაც. კულტურათა მონაცვლეობა, ნიადაგის დროული დამუშავება და სარეველების მექანიკური კონტროლი, მაგალითად, გამარგვლა, კულტივაცია ან მწკრივთაშორისი დამუშავება, ხელს უშლის სარეველების გავრცელებასა და ჰერბიციდების მიმართ რეზისტენტობის განვითარებას.

FRAC – ფუნგიციდების რეზისტენტობის მართვა

დაავადებების გამომწვევი პათოგენები მუდმივად განიცდიან გენეტიკურ ცვლილებებს, რის გამოც მათ დროთა განმავლობაში შეიძლება განუვითარდეთ კონკრეტული მოქმედების მექანიზმის მქონე ფუნგიციდების მიმართ რეზისტენტობა. ფუნგიციდების შესწავლა და მათი კლასიფიკაცია FRAC-ის (Fungicide Resistance Action Committee) დანიშნულებაა.

ამ შემთხვევაშიც პრინციპი მსგავსია – ერთი და იგივე მოქმედების მექანიზმის მქონე ფუნგიციდების განმეორებით გამოყენება ზრდის რეზისტენტული პათოგენების გავრცელების რისკს. ამიტომ, IRAC-ისა და HRAC-ის მსგავსად, აქაც აუცილებელია სხვადასხვა FRAC ჯგუფის ფუნგიციდების მონაცვლეობით გამოყენება.

როგორ გამოვიყენოთ კოდები პრაქტიკაში?

პროდუქტის შერჩევისას აუცილებლად უნდა მიაქციოთ, რომელი IRAC, HRAC ან FRAC კოდი აქვს მინიჭებული პროდუქტს. პირობითად, თუ წინა შეწამვლისას გამოყენებული იყო გარკვეული მოქმედების მექანიზმის მქონე პრეპარატი, მომდევნო დამუშავებისთვის სასურველია სხვა კოდის მქონე საშუალების შერჩევა. თუმცა ეს დამოკიდებულია მოქმედ ნივთიერებაზე და ცალკეულ შემთხვევებზე, მაგალითად, არსებობს პრეპარატები, რომელთა გამოყენებაც მიზანშეწონილია ზედიზედ ორჯერ.

მავნე ორგანიზმების მართვის პროცესში უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, თუ რომელ კულტურასთან გვაქვს საქმე, როგორია გარემო-პირობები, რა აგროპროცესებია უკვე ჩატარებული ან რა ტიპის ღონისძიებები იგეგმება სამომავლოდ. საჭიროებების სწორად განსაზღვრა არც ისე მარტივია, ამიტომ ამ პროცესში ჩვენი აგრო-კონსულტანტები დაგეხმარებიან, რისთვისაც უნდა დაგვიკავშირდეთ ნომერზე +995 322 500 900 ან გვეწვიოთ მაღაზიათა ქსელში.

მცენარეთა დაცვის საშუალებების კოდების მიხედვით შერჩევის გარდა, არანაკლებ მნიშვნელოვანია პროდუქტის ხარისხიც. სწორედ ამიტომ „აგროსფეროს“ მრავალფეროვანი ასორტიმენტი მოიცავს მხოლოდ უმაღლესი ხარისხის ინსექტიციდებს, ჰერბიციდებსა და ფუნგიციდებს. ცალკე უნდა გამოვყოთ BAYER-ის ინოვაციური პროდუქცია, რომელიც ეფექტიანთან ერთად, უსაფრთხოა მცენარისა და გარემოსთვის.

მცენარის ჯანსაღ ზრდა-განვითარებას და, შესაბამისად, ხარისხიან და მაღალ მოსავალს ძლიერი ფესვთა სისტემა განაპირობებს. ამისათვის აუცილებელია არამხოლოდ ნიადაგის სწორად მომზადება, არამედ დამხმარე საშუალებებით ფესვთა სისტემის ფორმირების ხელშეწყობა. ბლოგში სწორედ ასეთ საშუალებას – კოვენანტ ტრიქოდერმას გაგაცნობთ. ის ინოვაციური ინოკულანტია, რომელიც მცენარეს განვითარების საწყისი ეტაპიდანვე აძლიერებს და სტაბილურ, ხარისხიან მოსავალს უზრუნველყოფს.

კონვენანტ ტრიქოდერმას უპირატესობები

აღნიშნული პროდუქტი ტრიქოდერმა სოკოსა და მიკორიზული სოკოების კომპლექსისგან შედგება. მათი ერთობლივი მოქმედებით მცენარე უფრო ძლიერი და დაავადებებისადმი მდგრადი ხდება, რაც განაპირობებს როგორც მოსავლის მოცულობას, ისე ხარისხს.

მისი მთავარი უპირატესობებია:

● ფესვთა სისტემის განვითარება – ფესვები ღრმად და უფრო ფართო არეალში იზრდება, რაც უზრუნველყოფს საკვები ელემენტებისა და წყლის მაქსიმალურ ათვისებას.

● მოსავლიანობის და ხარისხის ზრდა – უმჯობესდება ორგანოლეპტიკური თვისებები (ფერი, ტექსტურა) და ნუტრიციული ღირებულება – საბოლოო პროდუქტში უფრო მაღალია ცილის, ანტიოქსიდანტებისა და ვიტამინების შემცველობა.

● წყლის სტრესისადმი ტოლერანტობა – მიკორიზული სოკოების დახმარებით მცენარე მეტი ფართობიდან ითვისებს წყალს და ინახავს მას ფესვთა სისტემაში.

● ნიადაგის ნაყოფიერება – პროდუქტი აუმჯობესებს ნიადაგის სტრუქტურას, ხელს უწყობს მცენარისთვის სასარგებლო მიკრობიოტის შექმნას და რთულად ხელმისაწვდომი მინერალების – ფოსფორის, რკინის, მანგანუმისა და თუთიის ათვისებას.

● ქლოროფილის სიმკვრივის ზრდა – ფოთლები უფრო მწვანე და ძლიერი ხდება.

● სიდეროფორების წარმოება – ეს ხელს უწყობს მცენარეს რკინის უკეთ ათვისებაში.

● ფესვთა დაავადებებისგან დაცვა – ტრიქოდერმა ქმნის ბუნებრივ ბიოლოგიურ ფარს, რომელიც იცავს მცენარეს ნიადაგის პათოგენებისგან.

პროდუქტის გამოყენების ინსტრუქცია

კოვენანტ ტრიქოდერმა ორკომპონენტიანია –ის შედგება ფხვნილისა და ადიუვანტისგან, რომლისგანაც სამუშაო ნაზავი მზადდება. მისი გამოყენების ინსტრუქცია განსხვავდება კულტურების მიხედვით.

სიმინდი:

● 30 კგ თესლი → 20 გ ფხვნილი + 40-50 მლ ადიუვანტი

● წყლის ნორმა: 0,7-0,8 ლ

ხორბალი:

● 180 კგ თესლი → 40 გ ფხვნილი + 100 მლ ადიუვანტი

● წყლის ნორმა: 0,7-0,8 ლ

აღსანიშნავია, რომ კოვენანტ ტრიქოდერმას გამოყენება დაშვებულია ორგანულ მეურნეობებში და ყველა სასოფლო-სამეურნეო კულტურაში. ის არის პროდუქტი მათთვის, ვინც ეძებს ეკოლოგიურად სუფთა, ეფექტიან და მდგრად გადაწყვეტას მოსავლიანობის გასაზრდელად.

დამატებითი კონსულტაციისთვის ეწვიეთ ჩვენს მაღაზიათა ქსელს ან დაგვირეკეთ ნომერზე +995 322 500 900.

საშემოდგომო ხორბალი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კულტურაა, რომლის წარმოების წილი საგაზაფხულო ხორბლისას საგრძნობლად აჭარბებს.  ის შემოდგომაზე ითესება, მცენარე ზამთრის პერიოდს მიძინებულ მდგომარეობაში ატარებს და აქტიურ ზრდას ადრეული გაზაფხულიდან განაგრძობს. 

საშემოდგომო ხორბლის ჯიშები ნიადაგში არსებულ ტენს კარგად ითვისებს და ზამთრის დადგომამდე მძლავრი ფესვთა სისტემის განვითარებას ასწრებს. ამის ხარჯზე, გაზაფხულზე და ზაფხულის დასაწყისში მცენარე ნიადაგის სიღრმიდან მაქსიმალური რაოდენობის წყლისა და საკვები ელემენტების ათვისებას ახერხებს. შედეგად, ის გვალვის მიმართ უფრო მდგრადია, ვიდრე საგაზაფხულო ხორბალი, რომელსაც ფესვების განვითარებისთვის შეზღუდული დრო აქვს.

გარდა ამისა, საშემოდგომო ხორბალს ბარტყობის, ანუ ერთი მცენარიდან რამდენიმე პროდუქტიული ღეროს განვითარების, უკეთესი უნარი აქვს. ძლიერი ფესვები, ტენის ეფექტურად გამოყენება და კარგი ბარტყობა მოსავლის რაოდენობაზე აისახება, რომელიც სტაბილური და უხვია.

როგორ უნდა მოამზადოთ ნიადაგი საშემოდგომო ხორბლის დათესვამდე? 

საშემოდგომო ხორბლისგან მაღალი მოსავლის მისაღებად, დათესვამდე ნიადაგი დროულად და კარგად უნდა დამუშავდეს. 

ერთ-ერთი პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი წინამორბედი კულტურის შერჩევაა. კარგი წინამორბედები (პარკოსანი კულტურები, მრავალწლიანი ბალახები, ზეთოვანი კულტურები) ამცირებს სარეველებისა და დაავადებების გავრცელებას,  აუმჯობესებს ნიადაგის სტრუქტურას და ხელს უშლის მცენარის ფესვის ლპობას. ამის საწინააღმდეგოდ, თავთავიანი კულტურების (ხორბალი, ქერი) ერთსა და იმავე ნაკვეთში რამდენიმე წლის განმავლობაში მოყვანა ნიადაგს ფიტავს და პათოგენების გავრცელებას უწყობს ხელს.

ნიადაგის მექანიკური დამუშავება რამდენიმე ეტაპისგან შედგება. ნიადაგში ტენის შესანარჩუნებლად, მცენარეული ნარჩენების დასაქუცმაცებლად და სარეველების გასანადგურებლად ნაწვერალის აჩეჩვა ტარდება. ამის შემდეგ ნიადაგი 15-30 სმ სიღრმეზე იხვნება, რის შედეგადაც მასში აერაცია და წყლის შეღწევადობა უმჯობესდება. თესვის წინ კი კულტივაცია და ფარცხვა ტარდება. ეს დასკვნითი სამუშაოები თანაბარი და დატკეპნილი სტრუქტურის ნიადაგს ქმნის, რომელშიც ხორბლის თესლი თანაბარ სიღრმეზე ნაწილდება და შემდგომ ერთგვაროვნად აღმოცენდება.

თუმცა, მხოლოდ მექანიკური დამუშავება არ არის საკმარისი. თანამედროვე ფერმერულ მეურნეობაში ნიადაგის ანალიზი აუცილებელი პროცედურაა. ანალიზით დგინდება ნიადაგის მჟავიანობა (pH), ჰუმუსის შემცველობა და ძირითადი საკვები ელემენტების (აზოტი, ფოსფორი, კალიუმი) რაოდენობა. ამ ინფორმაციის საფუძველზე შესაძლებელია სასუქების ზუსტი დოზის შერჩევა. 

საშემოდგომო ხორბლის დათესვა - დრო, ნორმა და სიღრმე

თესვის ოპტიმალური დროის განსაზღვრა კლიმატურ ზონაზეა დამოკიდებული.  ეს პერიოდი ისე უნდა შეირჩეს, რომ მცენარემ ზამთრის დადგომამდე აღმოცენება, 3-4 ფოთლის გამოტანა და ბარტყობა მოასწროს. საქართველოს დაბლობ რაიონებში, რომლებიც თბილი შემოდგომით გამოირჩევა, თესვა ოქტომბრის დასაწყისიდან თვის ბოლომდე გრძელდება. მაღალმთიან ზონებში, სადაც ყინვები ადრე იწყება, სამუშაოები გაცილებით ადრე, სექტემბრის ბოლო რიცხვებამდე უნდა დასრულდეს. 

არანაკლებ მნიშვნელოვანია სათესლე მასალის ხარისხი. მაღალი მოსავლის მიღება შესაძლებელია მხოლოდ ჯანსაღი, მაღალი აღმოცენების უნარის მქონე სერტიფიცირებული თესლით. ამასთან, აუცილებელია, რომ ჯიში კონკრეტული რეგიონის კლიმატური პირობების გათვალისწინებით შეირჩეს. ,,აგროსფეროში” სერტიფიცირებული ხობრლის თესლის შეძენა შეგიძლიათ. ჩვენ ავსტრიულ კომპანია „Saatbau“-სთან თანამშრომლობით შევქმენით საქართველოს კლიმატსა და ნიადაგზე მორგებული ხორბლის ჯიშები, რომლებიც მაღალმოსავლიანობითა და დაავადებების მიმართ მედეგობით გამოირჩევა. 

ნიადაგის მომზადებისა და ხორბლის ჯიშის შერჩევის შემდეგ, თესვის ოპტიმალური ნორმა უნდა განისაზღვროს. გასათვალისწინებელია, რომ თესვის მაჩვენებელი პირდაპირ დამოკიდებულია შერჩეულ ჯიშსა და დათესვის ვადებზე: როგორც წესი, თესვა ჰექტარზე 2.8–3.0 მილიონი აღმოცენებადი მარცვლიდან იწყება, თუმცა თესვის ვადების გადაცილებასთან ერთად, ნორმა ეტაპობრივად იზრდება. კლიმატური პირობებისა და ნიადაგის მდგომარეობიდან გამომდინარე, მაჩვენებელმა შესაძლოა 4.5–5.5 მილიონს (დაახლოებით 150–220 კგ) მიაღწიოს, ხოლო მკაცრი ზამთრის პირობებში ან დასარეველიანებულ მინდვრებზე შესაძლოა უფრო მაღალი ნორმის გამოყენებაც გახდეს საჭირო. 

როგორ ვითარდება და ემზადება მცენარე ზამთრისთვის 

თესვის შემდეგ საშემოდგომო ხორბლისთვის პირველი კრიტიკული ეტაპი დგება, რომელიც მის საბოლოო მოსავლიანობაზე დიდ გავლენას ახდენს. ამ პერიოდში მცენარე ისე უნდა განვითარდეს და გაძლიერდეს, რომ ზამთრის მკაცრ პირობებს გაუძლოს. შემოდგომის სეზონზე განვითარება ორ ფაზას, აღმოცენებასა და ბარტყობას, მოიცავს. 

აღმოცენების ერთგვაროვნება და სისწრაფე მიუთითებს იმაზე, თუ რამდენად ხარისხიანად ჩატარდა მოსამზადებელი სამუშაოები. ამ ფაზის წარმატებით გავლის შემდეგ იწყება ბარტყობა, პროცესი, როდესაც ერთი მცენარის ძირიდან დამატებითი ღეროები ვითარდება. ზამთრის დადგომამდე ოპტიმალურად ითვლება, თუ მცენარეს 3-4 ფოთოლი და 1-2 დამატებითი ღერო ექნება. 

როცა ტემპერატურა 3-4 გრადუსამდე ეცემა, მცენარე ზრდას წყვეტს და დასვენების ფაზაში გადადის. ამ დროს ფოთლებში და გვირგვინში შაქრები, გლუკოზა, ფრუქტოზა და საქაროზა, გროვდება. ეს ნივთიერებები ანტიფრიზის როლს ასრულებს და უჯრედებში წყლის გაყინვას აფერხებს.

ზამთრის პერიოდში ხორბლის ნათესებისთვის ყველაზე დიდი საფრთხე დაბალი ტემპერატურაა. თოვლის საფარი მცენარეს გადარჩენაში ეხმარება. 20 სანტიმეტრიანი თოვლი იზოლაციურ ფუნქციას ასრულებს – ჰაერის ტემპერატურა შეიძლება -30 გრადუსი იყოს, მაგრამ თოვლის ქვეშ, ნიადაგის ზედაპირზე, მხოლოდ -8 ან -10 გრადუსი იგრძნობოდეს. თოვლის გარეშე საშემოდგომო ხორბალი -16 ან -18 გრადუსზე მეტს ვერ უძლებს.

თუმცა პრობლემები მხოლოდ ყინვით არ შემოიფარგლება. ზამთარში ტემპერატურა მუდმივად მკვეთრად იცვლება, დღისით თოვლი დნება, ღამით კი იყინება. ამ პროცესში მიწის ზედაპირზე ყინულის მყარი ფენა წარმოიქმნება, რომელიც ჰაერის ცირკულაციას აფერხებს და მცენარეს აზიანებს. ასევე, საშიშია მღრღნელები, რომლებიც თოვლის ქვეშ ბინადრობენ და ფესვებს აზიანებენ. 

რა სჭირდება ხორბალს გაზაფხულზე?

გამოზამთრების შემდეგ, ვეგეტაციის განახლებასთან ერთად, აღმოცენებული მცენარე ზრდა-განვითარების ყველაზე ინტენსიურ ფაზაში გადადის. ამიტომ, ამ ეტაპზე საშემოდგომო ხორბლის ნათესის დროული გამოკვება და სარეველებისგან დაცვა ძალიან მნიშვნელოვანია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მცენარე ზრდას შეწყვეტს და იმაზე ნაკლებ მოსავალს მოგცემთ, ვიდრე შესაძლებელი იყო. 

საშემოდგომო ხორბალი აქტიურ ზრდას განაგრძობს, რისთვისაც დიდი რაოდენობით საკვები ელემენტები, განსაკუთრებით კი აზოტი სჭირდება. აზოტი მცენარის მწვანე მასის, ანუ ღეროსა და ფოთლების, ფორმირებისთვისაა აუცილებელი. ამიტომ, პირველი გამოკვება აზოტოვანი სასუქით ვეგეტაციის განახლებისთანავე, აღერების ფაზის დასაწყისამდე პერიოდში ტარდება. ეს მცენარეს ეხმარება, რომ მაქსიმალურად განავითაროს ღეროები და ჩამოაყალიბოს ჯანსაღი სტრუქტურა.

აზოტით მეორე გამოკვება გვიან, დათავთავების ფაზაში ტარდება. ამ შემთხვევაში მისი მიზანი არა მწვანე მასის გაზრდა, არამედ მარცვლის ხარისხის გაუმჯობესებაა. ამ დროს შეტანილი აზოტი გავლენას ახდენს მარცვალში ცილის შემცველობასა და მის წონაზე. 

საკვები ელემენტების მიწოდების პარალელურად, არანაკლებ მნიშვნელოვანია სარეველებთან ბრძოლა. სარეველა მცენარეს წყლის, საკვები ნივთიერებებისა და მზის სინათლის ათვისებაში უშლის ხელს. შესაბამისად, მათი დროული განადგურება მცენარის ზრდა-განვითარებაზე დადებით გავლენას ახდენს. 

ხორბლის ნათესებში ძირითადად ორი ტიპის სარეველა გვხვდება: ერთლებნიანები და ორლებნიანები. მათ წინააღმდეგ ეფექტურად გამოიყენება ჰერბიციდები. 

წამლობა უნდა ჩატარდეს ბარტყობის ფაზაში, როდესაც სარეველები ჯერ კიდევ პატარა და მგრძნობიარეა პრეპარატის მიმართ. თანამედროვე სელექციური ჰერბიციდები მიზანმიმართულად ანადგურებს სარეველებს, ისე რომ კულტურა არ დაზიანდეს. 

მავნებლები და დაავადებები, რომლებიც მცენარეს აზიანებს

მავნებლები და დაავადებები მოკლე დროში მცენარეს ძალიან დიდ ზიანს აყენებს. შედეგად მცირდება როგორც მოსავლის რაოდენობა, ისე მისი ხარისხი. 

საშემოდგომო ხორბლისთვის განსაკუთრებით საშიშია სოკოვანი დაავადებები. მათგან ყველაზე გავრცელებულია:

• ჟანგა – ფოთლებზე ჩნდება დამახასიათებელი ნარინჯისფერი, „ჟანგისებრი“ ლაქები, რომლებიც ფოტოსინთეზის პროცესს აფერხებს და მცენარეს ასუსტებს;

• ნაცარი – მცენარის სხვადასხვა ნაწილი, განსაკუთრებით ფოთლები თეთრი, ფქვილისებრი ფიფქებით იფარება. დაავადება მცენარისგან საკვებ ნივთიერებებს ითვისებს და მის ზრდას აფერხებს;

• სეპტორიოზი – ვლინდება ფოთლებზე უსწორმასწორო ფორმის ყავისფერი ლაქების სახით. დაავადება ფოთოლს ნელ-ნელა ახმობს; 

• ფუზარიოზი – აზიანებს უშუალოდ თავთავს, იწვევს მარცვლის სიცარიელეს, წონის კლებას და, რაც ყველაზე საშიშია, მარცვალში ტოქსინების დაგროვებას.

დიდ ზიანს აყენებს ნათესებს მავნებლების ჯგუფი. მათგან აღსანიშნავია:

• კუსებურა ბაღლინჯო – მისი მთავარი სამიზნე მარცვალია. მავნებელი ხორთუმით ხვრეტს მარცვალს და მასში შეჰყავს ფერმენტები, რომლებიც გლუტენს შლის. ასეთი მარცვლისგან დამზადებული ფქვილი ცხობისთვის გამოუსადეგარია;

• პურის ბზუალა – შემოდგომისა და ზამთრის პერიოდში მავნებელი ახალგაზრდა მცენარის ფესვებითა და ყლორტებით იკვებება;

• ბუგრები – მცენარის წვენით კვების გარდა, ეს მავნებლები საშიში ვირუსული დაავადებების გადამტანებიც არიან.

მავნებელ-დაავადებებთან ბრძოლის თანამედროვე მიდგომა კომპლექსურია და მხოლოდ წამლობას არ გულისხმობს. პირველი და უმნიშვნელოვანესი ეტაპი პრევენციაა, რაც სწორი აგროტექნიკური სამუშაოების, თესლბრუნვის დაცვას, დაავადებებისადმი გამძლე ჯიშების შერჩევასა და შეწამლული სათესლე მასალის გამოყენებას გულისხმობს. 

პრობლემის გამოვლენის შემთხვევაში კი გამოიყენება თანამედროვე ფუნგიციდები (სოკოვანი დაავადებების წინააღმდეგ) და ინსექტიციდები (მავნებლების წინააღმდეგ). გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს წამლობის სწორად შერჩეულ დროს, რომელიც მცენარის განვითარების ფაზასა და მავნე ორგანიზმის ბიოლოგიას უნდა ემთხვეოდეს. აუცილებელია პრეპარატების როტაცია, ანუ სხვადასხვა ქიმიური ჯგუფის პესტიციდების მონაცვლეობა, რათა თავიდან აიცილოთ რეზისტენტობის (შემგუებლობის) განვითარება.

ამ საკითხის შესახებ დეტალური ინფორმაციის მისაღებად წაიკითხეთ ბლოგი – ხორბლის დაავადებები და მავნებლები – როგორია მათთან ბრძოლის ეფექტური მეთოდები?

საშემოდგომო ხორბლისგან მაღალი და ხარისხიანი მოსავლის მიღება მრავალეტაპიანი პროცესია, რომელიც ცოდნასა და დროულ მოქმედებას მოითხოვს. წარმატება დამოკიდებულია სწორად შერჩეულ წინამორბედ კულტურაზე, ნიადაგის ხარისხიან მომზადებაზე, სერტიფიცირებული სათესლე მასალის გამოყენებაზე, თესვის დროისა და სიღრმის განსაზღვრაზე. ამას მოსდევს მცენარის გაზაფხულის გამოკვება და სარეველების, მავნებლებისა და დაავადებებისგან დაცვის ინტეგრირებული სქემის შემუშავება.

თუ ამ პროცესში დახმარება დაგჭირდებათ, მიმართეთ ,,აგროსფეროს”. ჩვენი გამოცდილი აგროკონსულტანტები გაგიზიარებენ ცოდნას, ნიადაგის მომზადების, თესვისა და მცენარის მოვლის გეგმის შედგენაში დაგეხმარებიან. საჭიროების შემთხვევაში, საუკეთესო ხარისხის სასუქებს, ინსექტიციდებს, ფუნგიციდებსა და ჰერბიციდებს შემოგთავაზებენ.

წელს სამეგრელოში Dekalb-ის ინოვაციური სიმინდის ჰიბრიდების დახმარებით, ქართველმა ფერმერებმა არნახული მოსავლის აღება შეძლეს. სამეგრელოს 2025 წლის რეიტინგი ასე გამოიყურება: 

წელს ქვემო ქართლში Dekalb-ის ინოვაციური სიმინდის ჰიბრიდების დახმარებით, ქართველმა ფერმერებმა არნახული მოსავლის აღება შეძლეს. ქვემო ქართლის 2025 წლის რეიტინგი ასე გამოიყურება: 

წელს კახეთში Dekalb-ის ინოვაციური სიმინდის ჰიბრიდების დახმარებით, ქართველმა ფერმერებმა არნახული მოსავლის აღება შეძლეს. კახეთის 2025 წლის რეიტინგი ასე გამოიყურება: