ვაზი ქართული კულტურის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია, რადგან ტრადიციული ქართული ღვინის წარმოება, სწორედ, ჯანსაღ ვაზსა და მის ნაყოფიერებაზეა დამოკიდებული. თუმცა, სხვადასხვა ტიპის დაავადებები ამ მეურნეობისათვის დიდ გამოწვევას წარმოადგენს. 

ვაზის მოყვანის პროცესში მევენახეები ხშირად აწყდებიან სხვადასხვა დაავადებებსა და მავნებლებს, რომლებიც მცენარის დაზიანებას, მოსახლის ხარისხისა და რაოდენობის შემცირებას იწვევს.

ვაზის დაავადებები რამდენიმე კატეგორიად იყოფა, ესენია: სოკოვანი, ბაქტერიული, ვირუსული და სხვადასხვა მავნებლებით გამოწვეული. თითოეულ ამ ჯგუფში შემავალ დაავადებებს განსხვავებული სიმპტომები, გავრცელების გზები და ზემოქმედების მასშტაბები ახასიათებს, რაც მათ წინააღმდეგ ბრძოლის სპეციფიკურ მეთოდებს განაპირობებს.

ფერმერები და მებაღეები მუდმივად ეძებენ გზებს, რათა გაზარდონ თავიანთი მოსავლის ხარისხი და რაოდენობა. ამ მიზნის მიღწევა კი გაცილებით მარტივია სანდო პარტნიორებთან ერთად,  რომლებიც მაღალი ხარისხის პროდუქტების მოწოდებასა და მომსახურებას უზრუნველყოფენ.

სწორედ ამიტომ, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის მაღაზია „აგროსფეროში“ უმნიშვნელვანესია, მომხმარებლებს მაღალი სტანდარტის პარტნიორობა გავუწიოთ. ჩვენ უმაღლესი ხარისხის პროდუქტების ფართო არჩევანს გთავაზობთ, იქნება ეს  სათესლე მასალა და მცენარეთა დაცვის საშუალებები თუ თანამედროვე აგროტექნიკა. ჩვენს ქსელში ხელმისაწვდომი პროდუქცია წარმოებულიამსოფლიოს წამყვანი ბრენდების მიერ. დღეს კი სწორედ ერთ-ერთი მათგანის, ბაიერის შესახებ ვისაუბრებთ, რომელიც თავისი ინოვაციური და ეფექტური აგროწარმოებითაა ცნობილი.

ბაიერი გერმანული მულტინაციონალური კომპანიაა, რომელსაც სასოფლო-სამეურნეო და ქიმიური პროდუქციის წარმოების ხანგრძლივი ისტორია და გამოცდილება აქვს. შედეგად, კომპანიამ გლობალურ აგროსამრეწველო ბაზარზე მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა. 

როგორც აღვნიშნეთ, ბაიერი გლობალური საწარმოა, რომელიც ჯანდაცვისა და სოფლის მეურნეობისათვის ქმნის პროდუქტებს. კომპანიის მთავარი მიზანია, რომ ამ სფეროებს გლობალური გამოწვევების დაძლევაში დაეხმაროს. 

მცენარეთა დაცვა სოფლის მეურნეობის ერთ-ერთი უმთავრესი გამოწვევაა, რადგან სხვადასხვა კულტურას მავნებლები, დაავადებები და სარეველები მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ და მასშტაბურ დანაკარგს განაპირობებენ. ძირითად პრობლემებს მწერები, სოკოვანი და ვირუსული დაავადებები, ნიადაგის მავნებლები და სარეველა მცენარეები იწვევენ. 

მცენარის დაცვის ეფექტური და მდგრადი სტრატეგიები უნდა მოიცავდეს ინტეგრირებულ მიდგომას, რომელიც აერთიანებს ქიმიურ, ბიოლოგიურ და აგროტექნიკურ მეთოდებს. სწორედ ამიტომ, ბაიერი  სხვადასხვა სახის პრობლემების გადაჭრის მიზნით, პესტიციდების რამდენიმე კატეგორიას აწარმოებს, ესენია ჰერბიციდები, ინსექტიციდები და ფუნგიციდები.

ჰერბიციდები ქიმიური ნივთიერებებია, რომლებიც სარეველა მცენარეების გასანადგურებლად გამოიყენება. ისინი სელექციურად მოქმედებს სარეველების ფიზიოლოგიურ პროცესებზე, რითაც მათ ზრდასა და განვითარებას თრგუნავს, ამავდროულად, არ აზიანებს კულტურულ მცენარეებს. ჰერბიციდების გამოყენება მნიშვნელოვნად ამცირებს შრომით დანახარჯებს სარეველებთან ბრძოლაში და ზრდის მოსავლიანობას. 

ჰერბიციდების მიმართულებით ბაიერი, სტანდარტების მაქსიმალური დაცვითა და მრავალჯერადი შემოწმების შედეგად,  სხვადასხვა სახის პროდუქტებს ქმნის. მაგალითად, ერთ-ერთი ასეთი საშუალება ატლანტის სტარია, რომელიც ჩვენს აგრო მაღაზიაში   სიახლეს წარმოადგენს. 

აღნიშნული ოთხკომპონენტიანი ჰერბიციდი საშემოდგომო ხორბლისა და ჭვავის, ასევე ტრიტიკალეს ნათესებში ერთ ან მრავალწლიანი მარცვლოვანი საფრეველების წინააღმდეგ გამოიყენება. ატლანტის სტარის უპირატესობა იმაში მდგომარეობს, რომ ნივთიერება სწრაფად აღწევს მცენარის ფოთლებსა და ფესვებში. სხვადასხვა ნივთიერების შემცველობა სარეველას სისტემურ განადგურებას იწვევს – არღვევს ცილების სინთეზს  და მერისტემულ ქსოვილებში უჯრედების დაყოფის პროცეს წყვეტს. თავიდან სარეველები შეფერილობას იცვლის  და დეფორმირდება, დროთა განმავლობაში კი ხმება და კვდება. ეს შედეგი კი ჰებიციდის გამოყენებიდან 2-4 კვირის განმავლობაში დგება.

ინსექტიციდები მწერების გასანადგურებელი ქიმიური ნივთიერებებია. ისინი სოფლის მეურნეობაში აქტიურად გამოიყენება, რადგან მცენარის მაქსიმალურ დაცვას უწყობს ხელს. 

მიუხედავად მცირე ზომისა, მწერები დიდ გავლენას ახდენენ სხვადასხვა ტიპის მცენარეების ჯანმრთელობასა და ხარისხზე. ამ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად კი,  ბაიერი ფერმერებსა და მებაღეებს ინსექტიციდების ფართო ასორტიმენტს სთავაზობს, რათა მათ თავად განსაზღვრონ მავნე მწერების კონტროლის გზები. 

„აგროსფეროში“ ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ინსექტიციდი ბაიერის წარმოებული ალსისტინია. პრეპარატი მწერებისა და მავნებლების კომპლექსური კონტროლისათვის, ხეხილისა და ციტრუსებისათვის გამოიყენება.  ალსისტინი ეფექტურია ისეთი მავნებლების გასანადგურებლად, როგორებიცაა: მაჟაურა, ნაყოფჭამია, ვაშლის მენაღმე ჩრჩილი, მერქნიჭამია, ხეხილის ზოლიანი ჩრჩილი და ა.შ. აღსანიშნავია, რომ პრეპარატს სისტემური თვისებები არ გააჩნია, შესაბამისად, მცენარეზე ნარჩენები დიდი ხნის განმავლობაში არ ჩერდება. რაც შეეხება მის გამოყენებას, შესხურება უნდა მოხდეს ზრდასრული მავნებლების ფრენის დასაწყისსა და კვერცხის დების პერიოდში.

აზიური ფაროსანა, იგივე აზიური ბაღლინჯო მავნებელი მწერია, რომელიც საკვებად მცენარეებს იყენებს. მის სამშობლოდ აღმოსავლეთ აზია მიიჩნევა. განსაკუთრებით გავრცელებულია ჩინეთში, იაპონიაში, კორეაში, ვიეტნამსა და ტაივანში. ფაროსანა მსოფლიოს დანარჩენ ნაწილებში 1990-იან წლების ბოლოს დაფიქსირდა და ეტაპობრივად მრავალი ქვეყანა მოიცვა, მათ შორის ევროპისა და კანადის მნიშვნელოვანი ტერიტორიები. შესაბამისად, მწერი სასოფლო-სამეურნეო სფეროსათვის ძალიან დიდი საფრთხე გახდა. 

ამ მავნებლის ამოცნობა მეტად მარტივია. 13-17 მმ-ის სიგრძის მარმარილოსებრი იერის მქონე მწერი, ვიზუალური თვალსაზრისით, მუქი ყავისფერი შეფერილობისაა. მისი სხეულის ნაწილები განსხვავებული ტონებითაა წარმოდგენილი, მაგალითად, ფაროსანას ფეხები და საცეცები მუქ და ღია ზოლებად იყოფა, გულის მხარეს კი ორ რიგად განლაგებული ოთხი კრემისფერი წერტილი აქვს.

 გარდა ამისა, ამოსაცნობად კარგი ინდიკატორია არასასიამოვნო სუნი. იგულისხმება, რომ საფრთხის მოახლოების ან განადგურებისას ფაროსანა ტოქსიკურ სუნს უშვებს, რომლებიც გულ-მკერდის ქვედა მხარეს განლაგებული სპეციალური ჯირკვლებიდან გამოიყოფა. 

სოფლის მეურნეობა მრავალი გამოწვევის წინაშე დგას, იქნება ეს კლიმატური ცვლილებები, ნიადაგთან დაკავშირებული პრობლემები თუ მცენარეულ კულტურებზე სხვადასხვა მავნებლის ზემოქმედება. 

ჩამოთვლილთა შორის ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად უკანასკნელ წლებში სწორედ აზიური ფაროსანა გვევლინება. ფაროსანას უარყოფითი ზემოქმედება სოფლის მეურნეობაზე მრავალფეროვანია. აქამდე უხვი მოსავლის მისაღებად მხოლოდ სასუქიიყო საჭირო, თუმცა დროთა განმავლობაში ფაროსანას განადგურებაც მნიშვნელოვანი საზრუნავი გახდა. 

ის პოლიფაგური მავნებელია, რაც ნიშნავს იმას, რომ საკვებად მცენარეების ფართო სპექტრს  იყენებს – ხილს, ბოსტნეულს, დეკორატიულ მცენარეებსა და ა.შ. როგორც  წესი, მწერი ყველაზე მეტად ვაშლს, ატამს, მსხალს, ქლიავს, თუთას, ლეღვს, სხვადასხვა ციტრუსსა და კენკრას, პომიდორს, ლობიოს, კიტრს, სიმინდს, ყურძენს, თხილსა და მზესუმზირას ეტანება. დაზიანების თვალსაზრისით, აზიური ფაროსანა არღვევს მცენარის ქსოვილს, რაც შემდგომ ნაყოფის დეფორმაციას, მოსავლიანობის შემცირებას ან კონკრეტული მცენარის გახმობასა და სიკვდილს იწვევს. 

სოფლის მეურნეობისათვის მიყენებულ ზარალს გლობალურ კონტექსტში თუ განვიხილავთ, მაგალითად, 1996 წლიდან 2014 წლამდე ფაროსანამ აშშ-ს 34 შტატი მოიცვა და დიდი პრობლემები გამოიწვია.  2010 წელს აზიურმა მწერმა მხოლოდ შეერთებული შტატების სოფლის მეურნეობის სექტორს, კერძოდ, ვაშლის ინდუსტრიას 37 მილიონი დოლარის ზარალი მიაყენა. საერთო დანაკარგი კი 21 მილიარდ დოლარს შეადგენდა.

საქართველოს ტერიტორიაზე პირველი აზიური ფაროსანას არსებობა 2015 წელს დაფიქსირდა. გავრცელების არეალს თავდაპირველად აფხაზეთის ტერიტორია მოიცავდა, შემდგომ კი – დასავლეთ საქართველო. შედეგად, მწერმა მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა სხვადასხვა სახის მცენარეულ კულტურას, მაგალითად, ვაშლს, მსხალს, ლიმონს, მანდარინს, ფორთოხალს, ატამს, ფეიხოას, ლეღვს, ხურმას, ყურძენსა და თხილს. 

აზიურმა ფაროსანამ განსაკუთრებით ის ფერმერები დააზარალა, რომელთაც თხილის მეურნეობები ჰქონდათ გაშენებული. მწერი თხილს ნაყოფის ფორმირების ფაზიდანვე აზიანებს. პროცესს კი მეტად ამარტივებს ის ფაქტი, რომ ამ პერიოდში მისი ნაჭუჭი ჯერ კიდევ რბილია. ფაროსანა ძლიერი ხორთუმის მეშვეობით ნაჭუჭს ხვრეტს, ათხელებს ნაყოფის შიგთავსს, წოვს მას და წარმოქმნის კორპისებრ ლპობად ლაქებს. შედეგად, თხილის გული ვერ ვითარდება და ცარიელი რჩება.

ზამთრის დადგომასა და ამინდის გაუარესებასთან ერთად, მწერების უმრავლესობის მსგავსად, აზიური ფაროსანაც დახურულ სივრცეებში იდებს ბინას. გაზაფხულზე, დაახლოებით აპრილ-მაისში მწერი ზამთრის ძილიდან გამოდის და ბუნების პირობებში კვერცხების დადებას იწყებს. როგორც წესი, ამ მავნებლის კვერცხები ფოთლების ქვედა მხარეს გვხვდება და ერთ მთლიან გროვას ქმნის. 

კვერცხებს – მომწვანო-მოთეთრო, გამოჩეკის წინ კი მოოქროსფრო ფერი აქვს. აღსანიშნავია, რომ გამოჩეკის შემდეგ მცირე ზომის ნიმფები იმ მცენარის ნაწილებით კვებას იწყებენ, რომელზეც არიან განთავსებული. 4-5 კვირის შემდეგ კი მცენარე იმდენად დაზიანებულია, რომ ფაქტობრივად, უნაყოფოდ რჩება. 

როგორც აღინიშნა, აზიური ფაროსანა სოფლის მეურნეობასა და მის მოსავლიანობას დიდ ზიანს აყენებს. მასთან ბრძოლისათვის კი კომპლექსური მიდგომაა საჭირო – მავნებლების მექანიკურ განადგურებასთან ერთად, აუცილებელია, პროცესში პესტიციდები გამოიყენოთ. 

მავნებლის სასიცოცხლო ციკლიდან გამომდინარე, ის ზამთარს დახურულ ადგილებში ანუ სახლებსა და სხვადასხვა ტიპის შენობებში ატარებს. საცხოვრებელ სივრცეებში მწერის გასანადგურებლად ქიმიური საშუალებების გამოყენება სასურველი არ არის, რადგან ისინი საფრთხეს უქმნის ადამიანების ჯანმრთელობას. 

შესაბამისად, რეკომენდებულია, რომ ფაროსანას მექანიკური ხერხებით ვებრძოლოთ. მაგალითად, სახლის მახლობლად მუყაოს ყუთისგან შექმენით საცხოვრებლის მცირე იმიტაცია, მასში მჭიდროდ განათავსეთ კვერცხის ჩასაწყობი ფირფიტები და შენობასთან ახლოს დადგით. აღნიშნული კონსტრუქცია იზიდავს ფაროსანებს, თქვენ კი მექანიკური განადგურების შესაძლებლობას გაძლევთ. 

გარდა ამისა, შეგიძლიათ მეორე მეთოდსაც მიმართოთ – ანთებული სანათის ქვეშ დადგით საპნიანი წყლით სავსე და ფოლგით დაფარული მცირე ზომის ჯამი. როგორც წესი, ფაროსანები განათებულ ადგილებს ეტანებიან. ამ შემთხვევაში კი შუქთან მისული მავნებელი წყალში ჩავარდება და განადგურდება. 

გახსოვდეთ, რომ ზამთრის სეზონი მწერთან ბრძოლის ძალიან მნიშვნელოვანი ეტაპია, რადგან ერთი ფაროსანას განადგურებაც კი დაახლოებით 200 ახალი მწერის თავიდან აცილებას ნიშნავს.

გაზაფხულის დადგომასთან ერთად ფაროსანები ეტაპობრივად ტოვებენ საცხოვრებელ სივრცეებს და ბაღებში გამოდიან. სწორედ ამ დროს იწყება მცენარის დაზიანების პროცესი. პირველ რიგში, მნიშვნელოვანია, რომ ყურადღებით იყოთ მცენარეულ კულტურებთან და ფოთლის ქვედა ნაწილზე კვერცხების აღმოჩენის შემთხვევაში, დაუყოვნებლივ გაანადგუროთ ისინი. 

აზიური ფაროსანასაგან მცენარეების დაცვისათვის უფრო მასშტაბური საკარანტინო ღონისძიებებიც გამოიყენება. აქ ქვეყნის სრული ტერიტორიის ან რომელიმე მოწყვლადი რეგიონის ლოკალიზაცია და აღმოჩენილი მავნებლების მასიური განადგურება, ზოგიერთ შემთხვევაში კი, პრევენციული ხასიათის ღონისძიებების ჩატარება იგულისხმება. 

პრაქტიკაში მიღებულია მავნებლებთან ე.წ. ფერომონებით ბიოლოგიური ბრძოლის მეთოდიც, რაც მავნებლების წინააღმდეგ  სხვადასხვა სახის სასარგებლო მწერების –  აკარიფაგების, ენტომოფაგების, ენტომო-პათოგენუტი მიკროორგანიზმების – გამოყენებას გულისხმობს. მეთოდი ამ მწერების დახმარებით ფაროსანას მიზიდვას და შემდგომ დამჭერით განადგურებას გულისხმობს. 

განადგურების ბიოლოგიური მეთოდის გარდა, აზიურ ფაროსანასთან ბრძოლისას აქტიურად გამოიყენება  სპეციალური ქიმიური საშუალებები,  ე.წ. ინსექტიციდები. 

საუკეთესო შედეგებს აჩვენებს გერმანული კომპანია BAYER-ის პრეპარატი „დეცის ექსპერტი“.

წამლობის დროდ პირობითად შესაძლოა განისაზღვროს მაისი და მისი შემდგომი პერიოდი. მნიშვნელოვანია, რომ დაიწყოთ ბაღების ინტენსიური კონტროლი და მწერის გამოჩენისთანავე მცენარე ეფექტური ქიმიური პრეპარატებით შეწამლოთ.

შერჩეული ქიმიური პრეპარატის გამოყენება უნდა მოხდეს მასზე დატანილი წესებისა და რეკომენდაციების მაქსიმალური გათვალისწინებით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასურველი შედეგი არ დადგება. 

გირჩევთ, რომ პესტიციდების თვითნებური შეძენისაგან თავი შეიკავოთ და მიმართოთ სპეციალიზებულ სასოფლო სამეურნეო მაღაზია „აგროსფეროს“.